.از غنی ترین عناصر فرهنگ مادی هرسرزمین که نشانه تمدن نیاکان آن جامعه و شناسنامه ای برای بیان موجودیت یک تاریخ است ، آثار باستانی به جای مانده آن اقلیم است .
در جای جای سرزمین پهناور اسلامیمان – بخصوص در اقلیم ایرانیان باستان(کرمان) – آثار ونشانه هایی از تاریخ کهن و دیدینه کشورمان وجود دارد که هریک از آنها گوشه هایی از تمدن و تاریخ پر افتخارمان را باز می نماید . حفظ و حراست از این آثار و ابنیه علاوه براینکه باعث پاسداری از قدمت و دیرینگی تاریخی سرزمینمان را سبب می شود ، می تواند زمینه ساز رشد و توسعه صنعت گردشگری نیز شود و مشتاقان و علاقمندان به دیدار از این قبیل آثار و ابنیه را از داخل یا خارج به دیدار مواریث فرهنگی گرانسنگ این دیار ، روانه نماید .
نکته مهم در خصوص آثار و بناهای تاریخی اینکه ، اگرچه معمولا جاذبه هایی چون مشتاقیه ، گنبد جبلیه ، مسجد جامع، مسجد امام (مسجد ملک) و..... در کرمان ، و آثاری چون آستانه شاه نعمت الله ولی ، باغ شاهزاده در ماهان و آستانه شاهزاده حسین در جوپار و ارگ تاریخی در بم مورد بازدید قرار می گیرند ، اما نباید فراموش کرد که آثاری با قدمت بیشتر چون : تپه یحیی در صوغان بافت ، مجموعه سنگی میمند ، تل ابلیس در بردسیر ، آقوس شهداد و ویرانه های شهر دقیانوس یا شهر دسیوس جیرفت در گستره جغرافیایی این دیار وجود دارد که طول عمر برخی مانند مجموعه میمند به قریب ۱۰ هزار سال پیش از این می رسد ،اثری که رد پای تاریخ و فرهنگ این دیار به شمار می رود و نشان از مردمانی است که فرهاد گونه با تیشه عشق وایمان ، دل سنگ راشکافته و نقشی از همت و حمیت خود را بر سینه کوه نشانده اند .
البته قابل ذکر است که کرمان از لحاظ ابنیه تاریخی موجود جزو پنج شهر اول ایران به حساب می آید .

باغ شاهزاده ماهان ( ماهان – ۱۲۹۸ هجری قمری )

باغ شاهزاده یکی از عالی ترین و زیباترین باغ های سنتی ایران محسوب می شود . این باغ در نیم فرسنگی ماهان در دامنه کوه های تیگران جلوه گری میکند و از یادگارهای عبدالحمید میرزا فرمانفرما – حاکم کرمان ، دردوره قاجاریه (۱۲۹۷ هجری ) – است . درجریا ن احداث و اساحه این باغ مردم منطقه دچار زحمات زیادی بوده اند ، گویند که چون خبر مرگ ناگهانی حاکم را به ماهان بردند ، بنایی که مشغول تکمیل سردر ساختمان بود ، تغار گچی را که به دست داشت محکم به دیوار کوبید و کار را رها کرده و فرار نمود ، آن طور که جای خالی کاشی ها همچنان بر سردر ورودی خود نمایی می کند .
این باغ دارای سردر ورودی بسیار زیبا ، عمارت شاه نشین و حمام می باشد . از قسمت های ارزشمند باغ ، شبکه آبرسانی و حوض های آن می باشد که در محور مرکزی باغ قرار دارد . در جلوی عمارت اصلی ، حوض بزرگی با پنج فواره مشاهده می شود و آب این حوض که سرچشمه آن قنات معروف تیگران است به پاشویه سنگی اطراف آن ریخته و از انجا به طرف ده شرشره آبشار گونه جاری می شود . این شبکه آبرسانی از نظر طراحی ، شاهکار محاسبه و دقت به شمار می رود . بازسازی باغ شاهزاده بعد از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۷۰ هم زمان با برگزاری کنگره خواجوی کرمانی انجام شد .

تخت درگاه قلی بیگ ( در جنوب شرقی کرمان – منتهی الیه کوههای صاحب الزمان – بعد از اسلام )

به صورت یک تخت با عمارتی مکعب شکل در وسط با طاقنماهایی در چهارطرف . درگاه قلی بیگ از نوادگان بیرام بیگ و از امرای اواخر دوره صفویه و رئیس ایل افشار در کرمان بوده . باستانی پاریزی می نویسد : درگاه قلی بیگ در جوار باغ بیرم آباد در دل کوه ساختمان زیبایی بوجود آورد و در پایین کوه نیز در یاچه ای ایجاد نمود وآب قریه سرآسیاب را با مجرایی که در دل سنگ کنده بود به پایین دریاچه رساند آثار دریاچه هنوز باقی است . پسر درگاه قلی بیگ ، خاندان قلی بیگ در زمان نادر شاه حکمران کرمان شد . از فعالیتهای حکومتی درگاه قلی بیگ اطلاعی در دست نیست . ولی سرانجام به سال ۱۱۰۸ هجری قمری وفات یافت و اورا در همین مکان به خاک سپردند . سنگ مرمری بر روی قبر اوست که در پایین آن با خط ثلث صلوات بر دوازده امام و بالای آن اسم متوفی نقر شده . چند نفر دیگر از بزرگان این طایفه در این تخت مدفون می باشند از جمله مجدالاسلام و محمود دبستانی (امین الاسلام ) و دختر پرویز دبستانی .

ارگ بم (جواهری از خشت وگل - قبل از اسلام )

ارگ تاريخي بم كه بيش از دو هزار سال است در قلب كوير ايران قد برافراشته است، بزرگ‌ترين مجموعه خشتي و گلي جهان است كه طي دوره‌هاي مختلف تاريخي ساخته شده و گسترش يافته است. اين ارگ تاريخي پس از زلزله سهمگين زمستان سال ۱۳۸۲ در شهر بم و تلاش كارشناسان ايراني براي تهيه پرونده ثبتي آن به طور اضطراري، در جريان بيست و هفتمين اجلاس كميته ميراث جهاني يونسكو به طور هم‌زمان در فهرست ميراث جهاني و فهرست ميراث جهاني در خطر ثبت شد.

.

تاريخچه‌ ارگ بم:
بم با کوه‌های مرتفع و آب‌های زيرزمينی سرشار در ۱۹۳ كيلومتری جنوب شرقی كرمان واقع است. اين شهر به همين دليل دو نوع آب و هوای سرد كوهستانی و آب و هوای گرم و خشك دارد.
شهر بم يكی از كهن ترين مراكز شهرنشينی ايران است. تپه‌های تاريخی بيدرون در ۱۰ كيلومتـری شمال و تل آتشی در دارستان در فاصله ۳۰ كيلومتری شرق بم كه متعلق به هزاره‌های دوم تا چهارم قبل از ميلاد مسيح است گواه اين قدمت تاريخي است.
زندگی در بم واطراف آن از شش هزار سال قبل شكل گرفته و در دورانی از تاريخ در مكانی كه ارگ ناميده می‌شد تمركزی به وجود آمد.
بم به علت قرار گرفتن در مسير يكی از مهمترين شاهراه‌های بين المللی عهد باستان راه ادويه نام گرفته بود كه از شعب اصلی و مهم راه ابريشم محسوب می‌شد. راه تجارت بين شرق و غرب كه اهميت استراتژيك مهمی داشته است.
صنعت ابريشم بافی به احتمال قوی از چين و از طريق جاده ادويه (ازطريق هند) به بم رسيده بود.
شهرهای بزرگی مانند نرماشير، ريگان، دارزين و سنا در منطقه وجود داشته كه اين شهرها تا قرن ششم هجری از آبادانی فراوان برخوردار بوده‌اند و در دوره‌های بعدی از بين رفته‌اند. علاوه برارگ بم آثار باقيمانده از اين شهرها و قلعه‌های باستانی با عظمت ديگری مانند قلعه های پيرماه شاه ( افضل آباد)، قلعه جمالی، دارستان، قلعه (قلعه شهيد)، قلعه نعيم‌آباد و آثارديگری در منطقه مشاهده می‌شود كه نشان از تمدن كهن و آبادانی منطقه دارد.
ارگ بم كه درواقع در روزگاران كهن شهر بم همين قلعه بود، در شمال شرقی شهر بم، بربالا و دامنه صخره ای عظيم با خشت و گل ساخته شده است. سابقه تاريخی ارگ بم به موجب نوشته‌های تاريخی، از جمله حدودالعالم و تاريخ وزيری به دو هزار سال پيش می‌رسد. ارگ بم تاحدود ۱۸۰ سال پيش هنوز محل سكونت عده ای از اهالی بم بود.
مجموعه ارگ بم، شامل شهر قديم و قلعه، قريب به ۲۰ هكتار (طول ضلع غربی ارگ ۵۲۰ و عرض آن ۴۳۰ متر است) وسعت داشت و مسافت ارگ و قلعه، قريب ۶ هكتار بود.
دورتادور قلعه خندق های عميق وجود داشت كه آن را از يورش‌ها مصون می داشت. ۳۸ برج ديده‌بانی در فواصل معين روی باروهای قلعه قرار داشتند.

درميان قلعه عمارت حاكم نشين برروی صخره ای طبيعی بنا شده بود كه دارای پنج طبقه بود و همگی از خشت و گل.

ستون‌ها و قوس‌ها باقی مانده در قلعه بم، مغازه های نانوايی، روغنگيری و قفسه های خشتی در بازار قلعه نشان از رونق گذشته آن داشت.
در دوره اسلامی، دو مسجد با نامهای مسجد جامع و مسجد حضرت محمد و حسينيه شامل يك صحن، يك ايوان دو طبقه قرينه هم و چند اتاق در ارگ تاريخی بم ساخت شده بود كه همه آن‌ها در جريان زلزله نابود شد.
در ارگ بم يك زورخانه به شيوه ساير ورزشگاه‌های سنتی از چهار ايوان، يك گنبد و گود نيز وجود داشت كه آن‌ها نيز ويران شد.
ارگ بم تنها يك ورودی داشت كه طاق ورودی آن قابل مقايسه با قوس‌های دوره ساسانی بود. لطفعلي‌خان زند در همين قلعه به وسيله محمدعلی خان زابلی حاكم قلعه بم دستگير شد. آخرين محاربه در اصطبل همين قلعه روی داده بود.

ارگ بم تا سال ۱۲۵۴ هـجری قمری و غائله آقاخان محلاتی مسكونی بود.

ارگ بم پس از زلزله:
پس از زلزله ارگ بم تلاش‌هاي وسيعي در سطح ملي و بين‌المللي براي نجات‌بخشي آثار به جا مانده از اين محوطه تاريخي باارزش آغاز شد. از نخستين روزهاي زلزله هيأت ايراني به سرپرستي محمد علي طالبيان در پاي ديوار ارگ حاضر شد و پس از بررسي دقيق آسيب‌هاي وارده، پس از مشاوره با كارشناسان بين‌المللي كار آواربرداري و مستحكم‌سازي سازه‌هاي به جا مانده در اين بناي تاريخي را آغاز كرد.
پس از زلزله بم هشت كميته كاري وظيفه مستند‌نگاري، فعاليت‌هاي بين‌المللي، امنيت، روابط عمومي، مسائل فني، اجرايي، و كمك‌هاي مردمي را عهده‌دار شدند.
در طول دو سالي كه از زلزله بم مي‌گذرد، كار آواربرداري در ديوار خارجي و محيط اطراف آن، سربازخانه، مسجد جامع، يخدان، خانه سيستاني‌ها و ورودي قلعه انجام شده است. همچنين با نصب داربست‌هايي نقاط سالم مانده‌اي كه احتمال ريزش در برابر پس‌لرزه‌ها را داشته‌اند استحكام بخشي شده‌اند.
پس از تأسيس كارگاه خشت بم كه يكي از بزرگترين و مجهزترين كارگاه‌هاي خشت خاورميانه است، خشت مورد نياز براي مرمت ارگ بم با استفاده از معادن محلي و كمك كارشناسان ملي و بين‌المللي تأمين شده است و از اين پس شاهد احياي اين ارگ تاريخي خواهيم بود.

در خال حاضر پروژه نجات‌بخشي ارگ بم در حال بررسي اسناد، نقشه‌ها و عكس‌هاي به جا مانده از ارگ بم است تا بتواند بار ديگر شكوه و عظمت گذشته اين ارگ تاريخي را به آن بازگرداند


مسجد امام ((ملک)) :

این مسجد که یکی از قدیمی ترین مساجد ایران و نیز بزرگترین آن بشمار می رود ، یادگار ملک توران شاه سلجوقی (۴۷۷ ه ق ) است و بیش از ۹۵۰ سال قدمت دارد . در جوار این مسجد مجموعه فرهنگی ، اجتماعی ازجمله کتابخانه ،خانقاه ، مدرسه و بیمارستان وجود داشته که امروزه اثری از آن نیست (تاریخ کرمان ۲۸۳ ) .

تنها بازمانده ی مجموعه یاد شده (محله شاه عادل ) است که نام آن برگرفته از لقب ملک توران شاه است .

این محله به (سه شنبهی ) نیز شهرت دارد که در تاریخ کرمان دارای حدیث و حکایت مفصلی است .

مسجد امام (ملک) با ۹۱۹۱ متر مربع وسعت ۱۰۱ متر طول و ۹۱ متر عرض دارد و ازجمله مساجد چهار ایوانی است که بزرگترین و اصلی ترین بخش آن در ضلع غربی قرار گرفته وورودی آن به گونه ای زیبا و بدبع با خط کوفی تزیین یافته و طی یکی دو دهه اخیر با تلاش فراوان کارشناسان میراث فرهنگی از زیر گچ بیرون آمده و شکوه آن برملا گردیده است .

مسجد امام (ملک ) دارای سه درب ورودی در قسمت های شمالی – جنوبی و و شرقی است که در این میان درب شمالی واقع در خیابان امام به عنوان ورودی اصلی استفاده می شود . مسجد دارای محراب های متعدد ی است که از همه مهمتر و پرشکوه تر ، محراب ضلع غربی واقع در شبستان غربی است که با گچ بری های زیبا زینت یافته است .

محراب شبستان امام حسن نیز از جاذبه ی خاصی برخوردار بوده و مقرنس کاری ها و گچ بری های آن در نوع خود کم نظیر است . سقف شبستان غربی نیز آمیزه ای از هنر اسلامی ایرانی است . شبستان های آقا شیخ حسین فقیه در ضلع شمالی ، شبستان آقا علی در ضلع غربی نیز بخش های دیگر این مسجد راتشکیل می دهند .پس از سالها انتظار ،شبستان ضلع جنوبی نیز توسط میراث فرهنگی بازسازی شده و هم اکنون میعادگاه نمازگزاران است.

در گذشته از وسط این مسجد آب قناتی عبور می کرد که به قنات مستوره (مستوره خانم دختر ملک توران شاه سلجوقی بود که آبادی های زیادی از خود بر جای گذاشت ) شهرت داشت مومنین اکثراًدر این پایاب ( محلی که آب قنات از زیر زمین آن عبور می کرد و با چند پله از سطح زمین به آن دسترسی پیدا می شد) تجدید وضو می کردند.

از جمله ارزش های دیگر این مسجد ،برج سلجوقی در ضلع شمال شرقی است که آجر نمای آن از اعتبار هنری خاص برخوردار است . بخش فوقانی این برج فرو ریخته است تاق وروری سردر مقرنس کاری و در قسمت پایین آن نیز ترنجی برجسته وجود دارد.

صفه اصلی مسجد در زمان وکیل الملک محمد اسماعیل نوری حاکم کرمان (۱۲۸۴-۱۲۷۷ ه-ق ) و ایوان شرقی در قرن اخیر توسط احمد یزدانپناه معروف به دیلمقانی بازسازی شده است.

 

مسجد جامع مظفری :

این اثر گرانبهای اسلامی ،تاریخی در خیابان شریعتی و میدان مشتاق قرار دارد و با قریب هفتصد سال قدمت ، همچون نگینی بر تارک این دیار می درخشد . مسجد جامع مظفری به سال ۷۵۰ ه ق بوسیله محمد مظفر میبدی بنا گردید و به همین دلیل به مظفری مشهور شده است .
وقتی محمد مظفر در نبرد با قوم جرمان و اوغان به مخاطره افتاد ، نذر کرد که در صورت رهایی از این مخمصه ، باقیات صالحاتی را از خود بر جای گذارد .
فداکاری قهرمان علی بمی ، این زمینه را فراهم ساخت و سرسلسله آل مظفر پس از رهایی از صحنه نبرد و به محض ورود به کرمان کلنگ این مسجد را به زمین زد و آن را احداث نمود .
هزینه ی ساخت این مسجد از محل درآمد محمد مظفر در میبد و برداشت محصولات باغی و کشاورزی تامین گردید و پس از اتمام ، از مولانا عفیف الدین برای اقامه نماز در این مسجد دعوت بعمل آمد .
مسجد جامع از نظر معماری و هنری بخصوص در قسمت سردر شرقی دارای چنان ارزش هایی است که پوپ باستان شناس معروف ، ان را از مفاخر معماری اسلامی ، ایرانی و زمینه بالندگی این سرزمین می داند . این مسجد دارای سه درب در ضلع های شمالی و شرقی و غربی است . طول صحن مسجد ۵/۶۶ متر و عرض آن ۴۹ متر و مساحت آن ۵/۳۲۵۸ متر مربع است .
علاوه برکاشی کاری ها ، مقرنس کاری ها ی سردر شرقی نیز اهمیت دارد . در جوار زیبایی های چشم نوازی که پیچک ورودی درب شرقی دارد و از سنگ با روکش گچ و روی کاشی های کوچک نصب شده و نیز آیاتی که در جوار آن نقش بسته است ، به بخش دیگری از کاشی کاری معرق محراب باید اشاره کرد که در ضلع غربی قرار گرفته است . در طراحی این قسمت از رنگ زرد استفاده شده و حاشیه محراب نیز سنگ مرمر است . که بخصوص با خطوط زیبایی که بر آن نقش بسته ، شکوه خاصی ایجاد کرده است .
پشت محراب ضلع غربی ، مرقد شاعر بلند آواز اهل بیت ملابمانعلی راجی کرمانی قرار دارد که دیوان ارزشمند اشعار او به نام حمله حیدری از جمله مجموعه های ارزشمند ادب پارسی است .
مسجد جامع کرمان در طول تاریخ شاهد حوادث متعددی بوده که برخی از انها به عنوان مقطعی از تاریخ به شمار می روند به همین دلیل دچار آسیب های مختلف شده و بارها نسبت به بازسازی آن اقدام گردید از آن جمله خواجه علی پاریزی معروف به گوش بریده که از این مکان مقدس به شلیک گلوله هایی اقدام کرده و فریاد زد که (دور،دور آقاخان)
زمانی که محمد مظفر این مکان را برای احداث مسجد انتخاب کرد، محل مذکور به دروازه ی زرندی معروف و خارج از شهر کرمان بود .
به موجب خطوطی که در بالای مناره و گلدسته منقوش است ، محمد تقی خان درانی حاکم کرمان در عصر زندیه به سال ۱۱۷۶ ه ق قسمت هایی از این مسجد را تعمیر کرده است . قبل از این تاریخ نیز در عهد شاه عباس دوم ، شاهرخ نامی به مرمت مسجد پرداخت . در ایوان بزرگ مسجد به نام شخصی برمی خوریم که خود را عنایت الله بن نظام الدین معمار اصفهانی معرفی کرده و در حجاری ها ، کاشی کاری ها ، و تعمیرات این مجموعه نقش داشته است .
در مهر ماه سال ۱۳۵۷ عوامل حکومت پهلوی در رابطه با فعالیتهای انقلابی مردم شهر کرمان ، مسجد جامع شهر کرمان را به آتش کشیدند و عده ای را کشتند . این رخداد ، پس از وقوعش تاثیر مستقیم و بارزی در جریان مبارزات مردم کرمان و حتی استانهای دیگر کشور در جریا ن انقلاب اسلامی ایران داشت .


امام زاده حسین جوپار:

در دامنه ی کوه های جوپار ، امام زاده ای از نسل حضرت موسی بن جعفر آرمیده که از احترام خاصی برخوردار است . براساس آنچه در منتخب التواریخ آمده است اوبا هفت پشت به امام موسی کاظم می رسد ایشان از ستم ماموران عباسی فراری شد و به ایران آمد و سرانجام بدست همان دست نشاندگان در جوپار به شهادت رسید .
بنای اصلی آن در عصر صفوی احداث شده و برهمین اساس به شماره ۵۲۹ به ثبت تاریخی رسیده است در زمان قاجاریه نیز تعمیراتی در آن صورت گرفت .
این مجموعه از صحن ، حرم ،گنبد ، رواق ، و دو زائرسرا تشکیل شده است . زائر سرای قدیمی با ۱۲ اطاق و در دو طبقه و زائر سرای جدید با ۴۰ اطاق احداث گردیده است . کاشی کاری های سفید و فیروزه ای مقبره و بازمانده از عصر صفوی و رواق ها و کار بندی های زیبا ، از مشخصه های این مجموعه است .


مشتاقیه (سه گنبد) [میدان شهدا -۱۲۰۶ ه . ق – دوره قاجاریه ]

این اثر ارزشمند که پس از دفن مشتاق و عرفای دیگر در این مکان به عنوان یکی از اماکن مقدسه شهرت یافت ، در اصل مزار میرزا حسین خان راینی ، حاکم عصر زندیه در کرمان است (اواخر قرن ۱۲ هجری ) .
مشتاق علی شاه در اواخر دوره زندیه به کرمان آمد و در روز بیست ویکم ماه مبارک رمضان ۱۲۰۵ ه.ق در جامع گواشیر کشته شد (مولف روضه الصفا ، این تاریخ را ۱۲۰۶ ذکر کرده است ) .
آشنایی و دوستی مشتاق با محمد علی خان پسر میرزا حسین رایتی موجب شده تا این یار دیرین ، جسد مراد خود را در محلی که برای پدرش ساخته بود دفن کند در ۱۲۴۵ ه.ق که عباس میرزا نایب السلطنه به کرمان آمد ، کوثر علی شاه عارف معروف آن روز از دنیا رفت و در همین محل به خاک سپرده شد در سال ۱۲۶۰ حاجیه خانم که از مریدان کوثر علی شاه بود با پرداخت پنج هزار تومان توسط حاج میرزا آقاسی و نیز با تخریب بنای قبلی که بر روی مزار میرزا حسین ساخته شده بود ، بنای کنونی را احداث کرد .
علی رغم تصور عده ای ، در زیر قبه بلند و اصلی ، قبر کوثر علی شاه وجود دارد و مزار مشتاق و درویش جعفر و سایر عرفا در زیر دوگنبد دیگر واقع شده اند .
این مقبره دویست و چند ساله و بنای ۱۷۰ ساله در میدانی به همین نام قرار دارد . لازم به ذکر است که از سه گنبد موجود ، دو گنبد کاشی کاری شده و یکی از آنها بدون کاشی باقی مانده است .
به عقیده کاشی کارها و معماران قدیم این گنبد که قبر شیخ اسماعیل هراتی در زیر آن قرار دارد ، کاشی به خود نمی گیرد ! در وسط گنبد بزرگ ، کوثر علی شاه و سمت راست آن قبر مشتاق قرار دارد .

 

یخدان مويدي:

مويدي نام محله اي در شهر كرمان است و شامل بخشي از زمينها و قنات قديمي واقع  در محدوده ميدان تختي و خيابانهاي خورشيد و ابو حامد مي شود .يخدان مويدي نيز در ابتداي خيابان شهيد كامياب در همين منطقه از شهر كرمان قرار دارد و اكنون يكي از جاذبه هاي گردشگري است كه در كرمان مورد بازديد جهانگردان قرار مي گيرد . شايد صاحب اين يخدان فردي به نام مؤيد الدين ريحان يكي از كارگزاران حكومت كرمان بوده باشد .

در اطراف اين يخدان، چند باغچه بوده است كه در فصل زمستان آنها را پر از آب مي كردند و پس از آن كه يخ مي بست يخها را داخل يخدان مي سراندند و پس از چند روز توده اي قطور از يخ حاصل مي شد كه تا فصل تابستان باقي مي ماند. بعضي كه ذوقي هم داشتند، دانه هاي ياقوتي رنگ انار را روي يخهاي پاك مي ريختند و در تابستان يخ زيبا و دلفريبي زينت بخش سفره سروتمندان بود .


آستانه حضرت شاه نعمت الله ولی:

 این عارف خداجو در نیمه ی اول قرن هشتم به دنیا آمد و پس از ۱۰۳ سال زندگی با افتخار ، به سال ۸۳۴ ه.ق در کرمان درگذشت و بنا بر وصیت او در مکان فعلی و در ماهان به خاک سپرده شد . از ان جا که آوازه ی شهرت شاه ولی به خارج از مرزهای ایران کشیده شده و در سایر کشور ها ارادتمندانی داشت ، لذا هسته ی مرکزی حرم شاه با وجوه ارسالی احمد شاه بهمنی دکنی که از مریدان شاه بود احداث شد . در کتیبه ی ورودی آستانه ، ضمن اشاره به این موضوع ، سال احداث بنا ۸۴۰ ق ثبت شده است .

پس از این و در مقاطع مختلف تاریخی ، قسمت های دیگری به آن افزوده شد که به ترتیب عبارتند از :

صحن اتابکی ، صحن وکیل الملکی و حرم که دارای طاق گنبدی بلند با گچ کاری های زیبا و نقوش چشم نواز است سنگ قبر ۲۰/۳*۲ مترطول وعرض دارد و روی آن آیه تطهیر و دوازده امام نقش بسته است .

رواق شاه عباسی و صحن میرداماد و صحن حسینیه نیز از بخش های دیگری است که از عهد صفوی احداث و در زمان ناصرالدین شاه بازسازی شده است .

 

موزه دفاع مقدس:

 درخیابان شهید عباسپور، جنب مصلای کرمان قرار گرفته و تجلی شکوه وعظمت هشت سال دفاع مقدس ،تلاش ومجاهدت و جانبازی های فرزندان خلف کویر و سربازان و جان برکفان لشکرثارالله است .

آن روز که طرح برگزاری کنگره ی سرداران و هشت هزار شهید استان های کرمان و سیستان و بلوچستان مطرح شد ، اندیشه ی احداث موزه ای که قسمت های مختلف آن نشانی از دلاوری های ستم ستیزان این دیار باشد نیز شکل گرفت و سرانجام در سال ۱۳۷۷ و همزمان با برگزاری آن کنگره ، این موزه نیز گشایش یافت . موزه ی دفاع مقدس با ۲۵۵۰ متر زیربنا و فضاهایی چون بوستان شهدا ، موزه ی روباز و ساختمان اصلی در فضایی که با تندیس سرداران نامدار زینت گرفته است احداث و از بخش های مختلفی تشکیل شده است .

در ساختار این بنا ظرائفی بکار رفته که نشان از تامل تمامی دست اندرکاران و بانیان این امرخیر دارد ، از آنجمله اینکه گنبد به شکل لاله سرخ و درعین حال مجموعه ی آن ، تمثیلی از بناهای قدیمی و بادگیرهای سنتی است . وجود مس در قسمت هایی از این بنا یادآور موقعیت استثنایی کرمان در این زمینه است .

علاوه برآثاری که حکایت پایمردی های شهیدانمان را به یاد می آورد وجود ماکتی به مساحت ۲۵۰ مترمربع ، عملیات والفجر ۸ را به تصویر می کشد .

گنبد جبلیه :

در منتهی الیه شرقی کرمان گنبد بزرگ و عجیبی قرار دارد . پلان این گنبد هشت ضلعی تماما از سنگ است .وروی اضلاع آن طاق نماهای متعددی به چشم می خورد . تاریخ دقیق و نحوه ی کاربرد بنا روشن نیست اما از سبک معماری آن استنباط می شود که بنای مذکور مربوط به آخر دوره ی ساسانی است که در اوایل اسلام تعمیر و مرمت و یابا الهام از معماری ساسانی بنا شده است . روایت است که در ملات این بنا از شیر شتر استفاده شده است تا از پوسیدگی آن جلوگیری کند . قدمت این گنبد را می توان به پیش از اسلام مربوط مربوط دانست این گنبد در سال ۱۳۸۳ به موزه سنگ جبلیه تبدیل شد .